Karma Yöntem Araştırması İçin Yazılım: MAXQDA ile Bütünleştirme

Karma yöntem araştırması için yazılım seçmek, her işi yapan tek bir program bulmaktan çok, bir istatistik paketiyle bir nitel analiz programını birbirine bağlayan bir iş akışı kurmaktır. Tezlerin çoğunda nicel boyut SPSS ya da Stata'da, nitel boyut MAXQDA'da yürür; jürinin asıl sorguladığı bütünleştirme ise ikisinin kesiştiği yerde gerçekleşir. Bu rehber her deseni yazılım adımlarıyla eşleştirir, açıklayıcı sıralı bir çalışmayı örnekler ve raporlamayı gösterir. Kodlamanın kendisi için tematik analiz rehberimize bakabilirsiniz.

Karma yöntem araştırması yazılımı ne yapabilmeli?

Karma yöntem çalışması, birbirine zımbalanmış iki ayrı çalışma değildir. İş akışı dört görevi karşılamazsa bütünleştirme, yan yana duran iki bulgular bölümüne dönüşür.

• İki boyutu yönetmek: kayıtlı sözdizimiyle (syntax) yürütülen sayısal analiz; transkriptler, analitik notlar ve sürümlenen kod kitabı.
• Vakaları eşleştirmek: her katılımcı, anket dosyasında ve transkript adında aynı kimlik kodunu (örn. O017) taşır. Sonraki her adım buna dayanır.
• Bütünleştirmek: kodları nicel gruplar arasında karşılaştırmak, gerekçesi varsa kodları değişkene çevirmek ve birleşik gösterimler (joint display) kurmak.
• Dışa aktarmak: nicelleştirilmiş değişkenleri istatistik paketine, tabloları ise rapora yeniden yazmadan taşımak.

MAXQDA'nın Mixed Methods menüsü son üç görevi karşılar: anket puanlarını SPSS ya da Excel dosyasından belge değişkeni (document variable) olarak alır, belgeleri değişken değerlerine göre etkinleştirir, kodları gruplara göre çapraz tablolaştırır ve değişkenleri dışa aktarır. İstatistik modülü betimsel işleri görür; çıkarımsal analiz ise genellikle SPSS ya da Stata'da, gizil değişkenler söz konusuysa AMOS veya Mplus'ta yürür.

Desene göre karma yöntem analizi programı: Hangi adım nerede?

Üç temel desen, iş yükünü programlar arasında farklı biçimde paylaştırır. Açık uçlu sorular içeren bir anket yakınsayan desenin bir türevidir: MAXQDA yanıtları belge, kapalı uçlu maddeleri ise değişken olarak içe aktarabilir.

Bütünleştirme üç düzeyde gerçekleşir ve güçlü bir yöntem bölümü üçünü de adlandırır: desen (boyutların sırası ve önceliği), yöntem (vaka seçimiyle bağlama, ölçek geliştirme, veri setlerini birleştirme) ve yorum (birleşik gösterimler ve meta-çıkarımlar). Yazılım son ikisini destekler; ilki, henüz hiçbir dosya açılmadan verilip belgelenen bir karardır.

Uygulamalı örnek: SPSS'ten MAXQDA'ya açıklayıcı sıralı çalışma

Varsayımsal bir tez düşünelim: öğretmen anketi tükenmişliği ölçüyor; görüşmeler ise bazı öğretmenlerin neden diğerlerinden çok daha yüksek puan aldığını açıklayacak.

1. Anketi SPSS'te kayıtlı bir sözdizimi dosyasından analiz edin (bkz. SPSS ile tez analizi rehberi) ve bir grup değişkeni oluşturun; örneğin tükenmişlik puanı ortalamanın 1 standart sapma üstünde ya da altında kalanlar.
2. Vakaları kurala göre seçin: uç (her iki kuyruk), tipik (ortalamaya yakın) ya da aykırı (regresyon artığı büyük). Seçimin yeniden çalıştırılabilmesi için kuralı sözdizimine yazın.
3. Transkriptleri kimlik koduyla adlandırın. MAXQDA'daki O017 belgesi, anket dosyasındaki O017 ile birebir eşleşmelidir; değişkenlerin belgelere bağlanmamasının olağan nedeni kod uyuşmazlığıdır.
4. MAXQDA'da kodlayın ve bir alt kümede ikinci kodlayıcıyla uyuşumu sınayın; kappa ayarları için MAXQDA kodlayıcılar arası güvenirlik rehberimize bakın.
5. Anket puanlarını belge değişkeni olarak aktarın: tükenmişlik puanı, grup değişkeni ve temel kontrol değişkenleri.
6. Temaları gruplara göre karşılaştırın. Önce yüksek, sonra düşük tükenmişlik grubunun belgelerini etkinleştirip bölütlerini getirin; gruplara göre kod sıklıkları için Crosstabs'ı, nitel temaları nicel gruplara göre dizen birleşik gösterim aracını kullanın.
7. Birleşik gösterimi taslaklayın: her tema için anket bulgusunu açıklayıp açıklamadığını, onunla çelişip çelişmediğini ya da onu genişletip genişletmediğini yazın.

Bir-iki düzine görüşmede grup sıklıkları betimseldir; bunlar üzerinde anlamlılık testi yapmayın. Açıklamayı alıntılar taşır.

Nicelleştirme ve nitelleştirme: Sınırı aşmadan

Nicelleştirme (quantitizing), kodları sayıya çevirir. MAXQDA bir kodu, var/yok (0/1) bilgisini ya da belge başına kodlanmış bölüt sayısını tutan bir belge değişkenine dönüştürebilir. Varsayımsal örneğimizde 'işin akşamlara taşması' kodu, yüksek tükenmişlik grubundaki 12 görüşmenin 9'unda, düşük gruptakilerin ise 3'ünde görülebilir. Var/yok ölçüsü genellikle daha güvenlidir; çünkü ham sıklık, görüşmenin uzunluğunu ve katılımcının ne kadar konuşkan olduğunu da yansıtır. SPSS'e aktarılan bu değişkenler betimsel çapraz tablolarda kullanılır; biçimsel test ise ancak yüzlerce açık uçlu anket yanıtı gibi büyük nitel örneklemlerde anlam taşır.

Nitelleştirme (qualitizing) ters yönde işler: sayılar anlatısal kategorilere dönüşür. Profillere ayrılan katılımcılar (SPSS'te kümeleme analizi, Mplus'ta gizil profil analizi) üyelerinin görüşmeleriyle betimlenip adlandırılır; MAXQDA'nın Typology Table aracı her belge grubunun değişken özetlerini yan yana gösterir. Hangi yönde ilerlerseniz ilerleyin dönüşüm kuralını raporlayın; hakemler belgelenmemiş bir dönüşümü geçerlik tehdidi sayar.

Birleşik gösterim (joint display) nasıl kurulur ve raporlanır?

Birleşik gösterim, nicel ve nitel bulguları tek çerçevede sunan ve bu birleşimin anlamını belirten bir sütun içeren tablo ya da şekildir. MAXQDA yan yana ve grup karşılaştırmalı gösterimler üretir; teze giren sürüm genellikle Word veya Excel'de son hâline getirilir.

• Gösterimi bulgular ya da tartışma bölümüne koyun, metin içinde atıf yapın ve APA 7 tablo biçimine uyun.
• Her satıra bir meta-çıkarım yazın: doğrulama, genişletme ya da çelişki.
• Çelişkiyi gizlemeyin; çoğu zaman en yayımlanabilir bulgu odur.
• Küçük örneklemde paydayı verin ('%75' değil, '12 görüşmenin 9'u').

Yeniden üretilebilirlik ve yöntem bölümü cümlesi

Karma yöntem analizi, başka bir araştırmacı iki boyutu yeniden çalıştırıp nasıl birleştirildiklerini görebiliyorsa yeniden üretilebilirdir. Şunları arşivleyin:

• vaka seçim kuralını da içeren SPSS sözdizimi ya da Stata do-dosyası;
• MAXQDA projesi, sürüm geçmişiyle dışa aktarılmış kod kitabı ve analitik notlar;
• kimlik bilgilerinden ayrı saklanan vaka kodu anahtarı ve görüşülen her kodun anket dosyasında bulunduğunu doğrulayan kısa bir Python ya da Excel kontrolü;
• her yeniden kodlamayı, birleştirmeyi ve dönüşümü kaydeden tarihli bir karar günlüğü (MAXQDA'nın Logbook aracı bu iş için uygundur).

Yöntem bölümünde iki programı sürümleriyle birlikte adlandırın ve bütünleştirme prosedürünü belirtin: “Anket verileri IBM SPSS Statistics (Sürüm [xx]) ile analiz edilmiştir. Açıklayıcı sıralı desen doğrultusunda tükenmişlik puanı ortalamanın bir standart sapma üstünde veya altında kalan katılımcılarla görüşülmüş, transkriptler MAXQDA [yıl] (VERBI Software) ile kodlanmıştır. Anket puanları belge değişkeni olarak aktarılmış, temalar gruplar arasında karşılaştırılmış ve bütünleştirme birleşik gösterimle raporlanmıştır.” İş akışının tamamının sizin için kurulmasını isterseniz nitel ve karma yöntem analizi hizmetimize göz atabilirsiniz.

Bütünleştirme en sonda yazılan bir bölüm değil, en başta tanımlanan bir vaka kodudur.

Sık Sorulan Sorular